Methode

Doel

Het doel van de methode Essentiële Analyse (EA) is een bepaalde zaak (i.e. systeem, proces, object) te optimaliseren, zodat hij beter voldoet aan de wensen en eisen van de belanghebbenden.

Samenvatting

EA beoogt tot beter begrip van de essentie van een zaak te komen, teneinde daaruit verbetervoorstellen te verkrijgen die kunnen worden toegepast op de zaak in zijn geheel. Door vereenvoudiging naar verbetering.

Stappen

  • Beschrijf de zaak, dat wil zeggen het systeem, proces of object, zoals dat nu is.
  • Bepaal welke verbetering gewenst is en waarom (SMART).
  • Ontleed de zaak in onderdelen tot een niveau dat geschikt is voor de volgende stappen (factorisatie).
  • Bepaal welke onderdelen de essentie zijn van de zaak en welke bijzaak zijn.
  • Vertaal de gewenste verbeteringen naar de essentie.
  • Bepaal de werking van de essentie door analogie, modellering, of een ander hulpmiddel.
  • Formuleer op basis van het grotere begrip van de essentie verbetervoorstellen.
  • Meet het gedrag van de zaak als geheel en evalueer de verbetering.
  • Begin eventueel opnieuw bij stap 1.

Voorwaarden

EA is niet altijd van toepassing. Daarvoor moeten de volgende voorwaarden worden gesteld:

  • De zaak moet ontleedbaar zijn in kleinere of simpelere onderdelen. Dit geldt bijvoorbeeld niet voor complexe systemen waarbij het geheel anders reageert dan de som der delen. Denk aan netwerkeffecten, niet-lineaire chaotische processen, onvoorspelbaar menselijk gedrag, ecologische systemen, emergente eigenschappen, etcetera.
  • De onderdelen moeten te verdelen zijn in essentie en bijzaken, waarbij de laatste grotendeels genegeerd kunnen worden.
  • De essentie moet analyseerbaar en begrijpbaar zijn. Als de essentie een black box is die inherent onvoorspelbaar is, dan valt er weinig over te concluderen.
  • De zaak moet controleerbaar en bestuurbaar zijn. Als we niet in staat zijn noodzakelijke veranderingen aan te brengen heeft het geen zin.

Verwantschap

Reductionisme

Deze methode vertoont gedeeltelijke gelijkenis met het reductionisme. Deze stroming heeft veel succes in de natuurwetenschap, maar wordt soms te gretig toegepast op de biologie en de menswetenschappen. Berucht zijn de machinemodellen van levende wezens door Descartes.

First Principles

Een andere gelijkende aanpak is die van de First Principles, die terugredeneert tot aan een beperkt aantal basale principes. Ook deze aanpak is vooral succesvol in door fysica bepaalde probleemgebieden (denk aan de batterijproductie door Elon Musk).

Essentialisme

In de filosofie wordt de door Plato getoonzette stroming essentialisme genoemd. Het gaat daarbij om de objecteigenschappen die fundamenteel zijn en het object zijn identiteit geven. Ik bekijk de essentie meer pragmatisch en als natuurkundige die de wereld een beetje beter wil maken.

Pareto-principe

EA vertoont ook een gelijkenis met het Pareto-principe, ook wel de 80-20-regel, welke stelt dat 80% van de uitkomsten verklaart kan worden met 20% van de oorzaken. Hoewel dit in de kern wel klopt geeft dit m.i. een valse zekerheid. De essentie kan wel eens veel kleiner zijn dan die 20%, of überhaupt niet gekwantificeerd worden.

Gereedschappen

Modellen, logica, wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie, economie.